Wariancja innowacyjna w normie skodyfikowanej w ostatnich stu latach rozwoju polszczyzny

PIOTR ZBRÓG

Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Kielce

pdf icoPełny tekst (pl)  

Polonica 38, s.127-143

doi: http://dx.doi.org./10.17651/POLON.38.9

Abstract

The article describes the changes in the innovative variants which appeared in the codified norm within the last century. An example of such a variant is the form zjednują, first noted in 1937 as a balanced alternate of the form zjednywam. This type of units appeared in correctness dictionaries and they competed with the primarily neutral forms. Owing to the expansiveness of the innovative variants several levels of the strength of their influence on the doublet were distinguished. The variants, which appeared in one or two dictionaries and are not noted contemporarily (e.g. the form dworka as a variant of dworku) were the weakest. The strongest were the variants which became the only ones in the contemporary times and the former do not appear or are perceived as incorrect (e.g. the form wzwierciadle displaced the form w zwierciedle). An exceptional example in the group of innovative variants where those which were primarily noted as incorrect and in the course of the codified norm evolution obtained the status of correct forms (e.g. the form romansy, rżnąć). Sometimes they were so expansive that the former variants became recessive (e.g. powątpiewać o czymś) or are no longer noted (e.g. porznąć).

Słowa kluczowe

wariancja w języku, wariant językowy, norma skodyfikowana.

Keywords

language variance, language variant, codified norm.

Bibliografia

Buttler D., 1971, Teoretyczne zagadnienia kultury języka, [w:] D. Buttler, H. Kurkowska, H. Satkiewicz, Kultura języka polskiego. Zagadnienia poprawności gramatycznej, Warszawa.

Buttler D., 1985a, Zróżnicowanie współczesnej normy językowej, Prasa Techniczna 3, s. 19– 25.

Buttler D., 1985b, Kodyfikacja normy, Prasa Techniczna 4, s. 13–16.

Markowski A., 2001, Ewolucja normy w polszczyźnie XX wieku, [w:] Polszczyzna XX wieku. Ewolucja i perspektywy rozwoju, red. S. Dubisz, S. Gajda, Warszawa, s. 65–71.

Markowski A., 2006, Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne, Warszawa.

Miodek J.,2001, O normie językowej, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin, s. 73–83.

Passendorfer A., 1904, Błędy językowe. Wydanie drugie poprawione i znacznie powiększone, Lwów.

Polański K., 1991, hasło: Warianty, [w:] Encyklopedia języka polskiego, red. S. Urbańczyk, Wrocław–Warszawa–Kraków.

Zbróg P., 2011, Norma językowa a skodyfikowana norma językowa — propozycja obiektywizacji opisu, Język Polski 2–3, s. 109–116.